Trauma is als een stille fluistering die door ons leven weerklinkt en onze overtuigingen, ons gedrag en onze relaties vormgeeft op manieren die we niet altijd herkennen. Vaak ontstaat het op momenten of in situaties die we niet meer precies kunnen aanwijzen; het blijft verborgen in de schaduwen van het geheugen, maar oefent toch een diepgaande invloed uit op wie we nu zijn.

Het begint vaak al in de kindertijd
Stel je een kind voor dat de complexiteit van zijn wereld probeert te begrijpen, maar geconfronteerd wordt met ervaringen die zijn begrip te boven gaan en hem overweldigen. Deze ervaringen – of het nu gaat om verwaarlozing, misbruik of verlies – kunnen een diepgaande invloed hebben en de bril vormen waardoor dat kind naar zichzelf en de wereld om hem heen kijkt.

Als kinderen zijn we net sponzen: we nemen alles om ons heen in ons op en verwerken de boodschappen die we krijgen van verzorgers, leeftijdsgenoten en de samenleving in het algemeen. Je moet begrijpen dat, vanuit het perspectief van een kind, volwassenen bondgenoten zijn. Zij zijn de meesters van het overleven. Ons oerbrein registreert dit. Dit betekent dat een kind bewust en onbewust kijkt naar alle volwassenen om zich heen: wat ze doen, hoe ze het doen, de woorden die ze gebruiken, de toon van hun stem, enzovoort. Want een kind denkt: ‘Als ik me dus zo gedraag, voel en presenteer, is de kans op overleven het grootst.’

Lang geleden, in de oertijd, moesten we dit ook doen. Loop langs dat pad en door dat vuur, want dan kom je geen dinosaurus tegen. En dat besje, van die struik, is niet giftig. Je moet alleen even door wat doornen heen om erbij te komen. Overleef je het? Jazeker! Raak je gewond? Die kans is er wel. En zo werkt het nog steeds.

Wanneer deze boodschappen een uiting zijn van verwaarlozing, ontkrachting of schade, kunnen ze de kiem leggen voor wat psychologen ‘beperkende overtuigingen’ noemen – diepgewortelde overtuigingen over onszelf en onze plek in de wereld. We kiezen bewust en onbewust voortdurend voor dezelfde patronen, omdat we weten dat onze overlevingskansen dan het grootst zijn. Die littekens of brandwonden nemen we voor lief.

Zelfdestructief gedrag
Deze beperkende overtuigingen uiten zich vaak in de vorm van zelfdestructief gedrag op volwassen leeftijd. We kunnen merken dat we voortdurend op zoek zijn naar bevestiging van anderen, bang om onze eigen behoeften en grenzen te uiten. We kunnen worstelen met gevoelens van waardeloosheid of ontoereikendheid, ervan overtuigd dat we van nature gebrekkig of onbeminnelijk zijn. Deze overtuigingen kunnen onze relaties vergiftigen en patronen van zelfsabotage en emotionele onrust voeden.

Overlevingsmodus
Wanneer iemand een trauma meemaakt, kan het brein vaak in een toestand van hyperarousal terechtkomen, waarbij het voortdurend op zoek is naar mogelijke bedreigingen. Dit wordt vaak omschreven als de „overlevingsmodus”. In deze modus staat het lichaam voortdurend op scherp, klaar om te reageren op gevaar, zelfs wanneer er geen directe dreiging is.

Fungeren in de overlevingsmodus kan leiden tot een aantal beperkende overtuigingen en gedragingen, zoals hypervigilantie, vermijdingsgedrag en emotionele reacties die niet in verhouding staan tot de situatie. Het herkennen van deze overlevingsmodus en het begrijpen van de invloed ervan op iemands gedachten, gevoelens en gedrag is een belangrijke stap in het genezingsproces. Door zich bewust te worden van deze patronen en te werken aan het cultiveren van veiligheid en zelfcompassie, kunnen mensen langzaam uit de overlevingsmodus komen en beginnen met het opbouwen van gezonde copingmechanismen en veerkracht.

Hoe herken je een trauma?

Trauma kan zich op verschillende manieren uiten, en het herkennen ervan is de eerste stap naar herstel. Hoewel trauma vaak wordt geassocieerd met ingrijpende, levensveranderende gebeurtenissen zoals ongelukken of verlies, kan het ook voortkomen uit langdurige stress of herhaalde negatieve ervaringen. Hier volgen enkele manieren waarop je trauma kunt herkennen:

1. Emotionele reacties: Een trauma kan leiden tot heftige emotionele reacties, zoals angst, woede, verdriet of gevoelloosheid. Je kunt merken dat je snel overweldigd raakt of juist moeite hebt om je emoties te uiten. Flashbacks, nachtmerries of overweldigende herinneringen aan de traumatische gebeurtenis zijn ook veelvoorkomende symptomen.

2. Lichamelijke symptomen: Trauma kan zich uiten in lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, maagklachten, vermoeidheid en slaapstoornissen. Sommige mensen hebben last van een verhoogde hartslag, zweten of zelfs pijn zonder duidelijke medische oorzaak. Deze lichamelijke reacties kunnen het gevolg zijn van aanhoudende stress en spanning in het lichaam.

3. Vermijding en onthechting: Je merkt misschien dat je situaties, mensen of plaatsen vermijdt die je aan het trauma doen denken. Dit kan gepaard gaan met gevoelens van onthechting, alsof je niet volledig in het hier en nu bent, of met een gevoel van vervreemding van jezelf en anderen. Dit kan leiden tot isolatie en problemen in relaties.

4. Gedragsveranderingen: Een trauma kan gedragsveranderingen veroorzaken, zoals het ontwikkelen van ongezonde copingmechanismen, zoals overmatig eten, middelenmisbruik of zelfbeschadiging. Ook kunnen er plotselinge stemmingswisselingen, prikkelbaarheid of een verhoogd waakzaamheidsgevoel (hypervigilantie) optreden.

5. Cognitieve veranderingen: Een trauma kan je gedachten en overtuigingen beïnvloeden. Je kunt moeite hebben met concentreren, last krijgen van geheugenproblemen of een negatieve kijk op jezelf en de wereld ontwikkelen. Deze negatieve gedachten kunnen je dagelijks functioneren beïnvloeden en je zelfvertrouwen ondermijnen.

6. Gevolgen voor relaties: Trauma kan ook invloed hebben op je relaties. Je kunt moeite hebben om anderen te vertrouwen, of je voelt je voortdurend angstig of defensief in sociale situaties. Soms leidt dit tot conflicten, terugtrekking of een gevoel van isolatie, zelfs ten opzichte van dierbaren.

Wat nu?
Als je jezelf in deze beschrijvingen herkent, is het belangrijk om te weten dat je niet alleen bent en dat er hulp beschikbaar is. Erkennen dat je een trauma hebt meegemaakt, is een moedige stap op weg naar genezing. Overweeg om contact op te nemen, zodat we samen kunnen bekijken wat voor jou het beste is.

Heling

Toch is er te midden van de duisternis van trauma en de nasleep ervan een sprankje hoop. Inzicht in de oorzaken van onze beperkende overtuigingen kan de eerste stap zijn op weg naar genezing. Het besef dat we niet alleen staan in onze worstelingen, dat veel anderen vergelijkbare wonden dragen, kan troost en solidariteit bieden. Door middel van therapie, zelfreflectie en steun van anderen kunnen we deze overtuigingen gaan uitdagen en ze vervangen door gezondere, krachtigere verhalen. Het gaat er niet om te leren omgaan met de pijn, maar om te leren omgaan met vreugde en geluk.

Het is een reis vol ups en downs, wendingen en bochten, maar het is een reis die de moeite waard is. Door de impact van trauma op ons leven te erkennen en onze beperkende overtuigingen rechtstreeks aan te pakken, kunnen we ons gevoel van eigenwaarde terugwinnen en de verhalen die we onszelf vertellen herschrijven. En door dat te doen, kunnen we een toekomst opbouwen die niet wordt bepaald door de littekens uit het verleden, maar door de veerkracht van onze geest.

Laten we samen aan de slag gaan. Ik ben hier om je te begeleiden op je reis naar genezing en welzijn. Samen zullen we stap voor stap werken aan het verkennen van je innerlijke wereld en het aanpakken van de uitdagingen die je tegenkomt. Ik zal er zijn om je te ondersteunen en aan te moedigen terwijl je de kracht van je veerkracht ontdekt en de last van het verleden verlicht. Je hoeft dit niet alleen te doen, en ik zal er zijn om je bij elke stap die je zet te helpen.